Het grootste regenwoud op aarde ligt in het Amazonebekken, verspreid over tien verschillende landen. Dat het gebied bedreigd wordt door houtkap is algemeen bekend. Het tropisch hardhout is gewild. Maar de schatkist Amazone bevat nog veel meer schatten.
Jacht op brilkaaiman mag weer
In het Boliviaanse Amazonegebied worden schoenen, riemen, tassen, portemonnees en jasjes gemaakt van kaaimanleer. Het mag weer. Sinds de jaren negentig is in Bolivia een wet van kracht die alle internationale handel in wilde dieren verbiedt. De wildstand in het Boliviaanse deel van het Amazonebekken is daardoor enorm toegenomen. Inmiddels is de wet weer gedeeltelijk opgeheven, om de inheemse gemeenschappen meer mogelijkheden te bieden de biodiversiteit in hun leefgebieden economisch te benutten. Sindsdien mag er in de uitgestrekte moerassen van de tropische laagvlakte in het noorden van het land gecontroleerd op de brilkaaiman worden gejaagd. Uit evaluaties blijkt dat de duurzame jacht op de brilkaaiman aan de ene kant een bijzondere leersoort en een inkomen opleveren voor lokale gemeenschappen, en dat het tegelijkertijd ook de biodiversiteit beschermt.
Ogen van het woud geven energie
In de wereld van voedingssupplementen weet iedereen wat guaraná is. De vrucht, die ondermeer groeit in Venezuela en het noordelijke deel van Brazilië, zou helpen tegen overgewicht en menstruatiepijnen. Guaraná komt van een cafeïnehoudende klimplant en is lokaal voor een habbekrats te koop. De vrucht wordt vooral gebruikt als bestanddeel voor de populaire Guaranáenergiedrank. De vruchten zien er uit als opengebarsten zaadbollen. Tussen de fel roodoranje schillen breekt een noot uit. Wit met zwart als een kleine oogbol. Reden waarom de zaden ook wel 'de ogen van het Amazonewoud' worden genoemd. Guaraná is in Nederland te koop als frisdrank, als energiekruid en als bestanddeel in afslankmiddelen.
Paranoot is goed voor huid en haar
Ze zijn in Nederland vaak onderdeel van een notenmelange, de paranoten. Ook die komen voor in het Amazonegebied. Behalve voedingsstoffen bevatten paranoten olie die goed is voor huid en haar. De lichtgele zoete olie, rijk aan vitamine A en E, heeft een vochtregulerende werking en wordt gebruikt in diverse verzorgingsproducten. De paranoten groeien in bomen aan de oevers van de Amazone. Ze worden met de hand geraapt en daarna gekraakt. Vervolgens worden ze geschild, vermalen en uitgeperst gebruikt als bestanddeel in verschillende producten.
Goudwinnen kan milieuvriendelijk
Al sinds mensenheugenis wordt in het Amazonegebied goud gevonden. De winning van het edelmetaal gaat vaak ten koste van het ecosysteem en de volksgezondheid. Goudzoekers gebruiken chemicaliën zoals kwik om fijne gouddeeltjes van modder te scheiden. Ieder jaar verdwijnt er zo'n 180 ton kwik rechtstreeks in de rivieren waarvan het woud en zijn bewoners - mensen èn dieren - afhankelijk zijn. Bovendien staan de goudzoekers bloot aan giftige dampen die vrijkomen in het verwerkingsproces. Acht landen hebben in 2005 een actieplan opgesteld om de kwikvervuiling in kaart te brengen. Brazilië lanceerde een campagne om kleinschalige goudzoekers in het Amazonegebied aan te sporen een minder schadelijke methode te gebruiken bij goudwinning. Een groep goudzoekers in de Colombiaanse oerbossen geeft het goede voorbeeld. Oro Verde (groen goud) delft het kostbare metaal op een traditionele, duurzame manier. Onderdeel daarvan is ook het herstellen van de grond en de waterhuishouding van het woud.
Paarse bes verovert de wereld
Een van de belangrijkste voedingsmiddelen van de bevolking in het noorden van het Amazonegebied is de paarse açai-bes. Deze bes, met volgens kenners een aroma van chocolade, is afkomstig van de açai-palm die groeit in Brazilië en Peru. De vrucht bevat een grote hoeveelheid vitaminen, mineralen en anti-oxidanten. De lokale bewoners consumeren de bes geperst in sap, vruchtensorbet of in koude soep met farinha (geroosterd meel van de maniokwortel). Inmiddels heeft de Braziliaanse surf- en fitnessscene van Rio de Janeiro de açai-bes ontdekt. In Amerika is het een rage geworden omdat het vruchtje zou helpen om af te vallen. De bes wordt wereldwijd meer bekend. In Nederland is de açai-bes verwerkt in hippe drankjes en vruchtengelei, te vinden in natuurwinkels.
Rubbertappers maken plantaardig leer
In de Braziliaanse Amazonestaat Acre wordt ecologisch plantaardig leer gemaakt. Het leer is een samenstelling van katoen met wilde of gerookte rubber. De rubbertappers in het Amazonegebied behoorden tot de eerste activisten die zich verzetten tegen de vernietiging van het regenwoud. Hun protesten leidden tot een escalatie in 1988 waarbij in Acre de Braziliaanse vakbondsleider Chico Mendes werd vermoord. De rubbertappers van Acre zijn de belangrijkste producenten van plantaardig leer dat zijn weg vindt naar modehuizen en ecowinkels. Het leer dat in kleding en schoenen wordt gebruikt is gemaakt van katoen, bedekt met gerookte rubber. Het donkere materiaal voelt aan als zacht leer. Er worden ook tassen, portemonnees en meubels van gemaakt.
onzeWereld juli - augustus 2010
